İnanç mı Sorgulanıyor, Yoksa Dini Kullananlar mı? İnancı sorgulamak başka, dini kendi çıkarları için kullanarak yapılan yanlışları sorgulamak bambaşka!
Bir insanın inancını sorgulamakla, dini kullanarak yapılan yanlışları sorgulamak birbirinden tamamen farklıdır. Herkesin inancı kendine, Allah ile kendi arasındadır. Ancak dinin toplum üzerinde bir güç elde etmek, insanları yönlendirmek, kandırmak veya kişisel çıkar sağlamak amacıyla kullanılmasına sessiz kalmak doğru değildir.
İnsanların inancına saygı duymak ne kadar önemliyse, dini kendi menfaatleri için kullananları sorgulamak da o kadar önemlidir. Çünkü sorgulanması gereken din değil, dini istismar ederek insanların güvenini ve inancını kendi çıkarlarına alet eden anlayıştır.
Unutulmamalıdır ki din, insanların vicdanına ve ahlakına rehber olmalıdır; kimsenin çıkar kapısı, siyaset aracı veya sömürü alanı olmamalıdır.
Türkiye, nüfusunun büyük çoğunluğu Müslüman olan bir ülke. Din, toplumumuzun kültüründe, geleneklerinde ve yaşam biçiminde önemli bir yere sahip. İnsanlar inanmak, inançlarını yaşamak ve dini değerlerine bağlı kalmak ister. Bu son derece doğal ve saygı duyulması gereken bir durumdur.
Ancak son yıllarda toplumda dikkat çeken bir değişim var. İnsanlar dini daha fazla sorgulamaya başladı. Peki, neden? İnsanlar inançlarını mı kaybediyor, yoksa din adına yapılanları mı sorguluyor?
Aslında üzerinde düşünmemiz gereken asıl mesele tam da burada başlıyor.
Din, insanın vicdanıyla, ahlakıyla, merhametiyle ve yaşam anlayışıyla ilgilidir. İnsana dürüst olmayı, kul hakkı yememeyi, adaletli davranmayı, yardımlaşmayı ve başkasının hakkına saygı göstermeyi öğütler. İnançlı bir insanın en büyük beklentisi de inandığı değerleri samimiyetle yaşayabilmektir.
Ancak dinin toplumsal hayattaki bu değerli yeri, zaman zaman farklı amaçlarla kullanılabiliyor. Kimi insanlar dini kendi çıkarlarına alet ederken kimi çevreler de inanç üzerinden güç, itibar ve menfaat sağlamaya çalışabiliyor. İşte toplumun rahatsız olduğu nokta da burası.
Çünkü din adına konuşup adaletsizlik yapan, dürüstlükten söz edip insanları aldatan, kul hakkından bahsedip başkasının hakkını yiyen insanların davranışları, yalnızca kendilerine değil, temsil ettiklerini iddia ettikleri değerlere de zarar veriyor.
Bir insanın inancını sorgulamak başka, din adına yapılan yanlışları sorgulamak başkadır. Bu ikisini birbirine karıştırmamak gerekiyor.
Bir söz vardır:
“Din sıradan insanlar için gerçek, aydınlar için yalan, siyaset içinse kullanışlıdır.”
Bu sözün herkes için geçerli bir gerçek olduğunu söylemek elbette doğru olmaz. Ancak toplumun dinle kurduğu farklı ilişkileri anlatması bakımından üzerinde düşünülmeye değer.
İnançlı insanlar için din, hayatın gerçeği ve vazgeçilmez bir değeridir. Düşünen, araştıran ve sorgulayan insanlar ise dinin toplumsal, tarihsel ve siyasi yönlerini de değerlendirmek ister. Siyaset açısından bakıldığında ise din, bazen toplumları bir araya getiren güçlü bir değer, bazen de insanların duygularına seslenerek siyasi çıkar elde etmenin aracı hâline gelebilir.
Oysa dinin siyasete, siyasetin de dine alet edilmesi toplumda güven sorununu beraberinde getirir. İnanç üzerinden insanları ayrıştırmak, kendisini diğerlerinden daha üstün görmek veya siyasi tercihleri dini ölçülerle değerlendirmek toplumsal birlikteliğe zarar verir.
Unutulmamalıdır ki hiç kimsenin inancı, bir başkasının üzerinde üstünlük kurma aracı değildir. Hiç kimse de dini değerleri kullanarak kendisine ayrıcalık talep etmemelidir.
Bugün toplumun önemli bir kesiminin sorduğu soru belki de şudur: Madem din bize doğruluğu, dürüstlüğü, adaleti ve kul hakkını öğütlüyor, o hâlde neden din adına konuşan bazı insanların davranışları bu değerlerle örtüşmüyor?
Bu soruya kızmak yerine cevap vermek gerekir. Çünkü sorgulamak inançsızlık değildir. Aksine, samimiyetin, düşünmenin ve doğruyu aramanın bir parçasıdır.
Dini yaşamak başka, dini kullanmak başkadır.
İnsanların inancına saygı duymak kadar, o inancın çıkar uğruna kullanılmasına karşı çıkmak da önemlidir. Din, insanların vicdanında ve yaşamında değer bulmalıdır; makam, mevki, para veya siyasi kazanç elde etmenin aracı olmamalıdır.
Sonuçta toplumun dine bakışını belirleyen yalnızca söylenen sözler değildir. İnsanlar gördüklerine, yaşadıklarına ve karşılaştıkları davranışlara da bakar.
Belki de bugün yapılması gereken, insanların neden dini sorguladığından önce, din adına hareket ettiğini söyleyenlerin kendi davranışlarını sorgulamasıdır.
Biz dine karşı değiliz, dinin istismar edilmesine karşıyız. İnanca değil, inancın çıkar uğruna kullanılmasına itiraz ediyoruz. İnanç vicdanda, samimiyet davranışta, din ise çıkar hesaplarının dışında olmalıdır.
Çünkü inanç insanın vicdanında yaşar, samimiyet ise davranışlarında kendini gösterir.